phiên bản quyền vaccine – cuộc tranh cãi nhiều tỷ đôla

Bằng sáng chế vaccine giúp các nhà phát triển thu lợi nhiều tỷ đôla và tiếp tục làm ra thuốc mới, nhưng nó cũng có thể cản trở nỗ lực tiêm chủng cho toàn toàn cầu.

Joan McMeeken là một trong những thiếu niên Australia trước tiên được tiêm vaccine bại liệt vào những năm 1950. Mẹ bà, một nhà vật lý trị liệu, khơi dậy nhận thức rằng tiêm phòng là điều “rất, rất quan yếu”.

McMeeken hiện là chuyên gia tại khoa Nha, y khoa và Khoa học sức khỏe của Đại học Melbourne. Bà đã thực hiện nhiều nghiên cứu sâu rộng về tương tác của vaccine tới xã hội. Bà cho biết khi công nghệ vaccine bại liệt trước tiên, do tiến sĩ Jonas Salk người Mỹ phát triển, được chuyển giao cho Australia, nó nhận sự ủng hộ nồng hậu.

“Mọi người nóng lòng đưa bọn trẻ đi tiêm, khác lạ nếu họ biết ai đó bị bại liệt”, bà nói.

Khi tin tức về thành công của vaccine bại liệt lan truyền rộng rãi, thân phụ đẻ của vật phẩm đương đầu với câu hỏi về quyền sở hữu trí tuệ. Lời trả lời của ông sau đó được đăng trên các tờ báo khắp toàn cầu.

“Ai sở hữu bằng sáng chế vaccine? Tất cả mọi người. Chẳng có gì gọi là bằng sáng chế. quý khách có giữ bằng sáng chế của mặt trời không?”, tiến sĩ Salk nói.

Hơn sau 60 năm kể từ khi ông giãi tỏ ý kiến này, toàn cầu vật lộn đang với Covid-19. Những câu hỏi lớn về quyền sở hữu trí tuệ đối với vaccine vẫn chưa có lời giải.

mục tiêu của bằng sáng chế vaccine

Bằng sáng chế vaccine được tạo ra nhằm ngăn chặn các đối thủ sao chép thành tựu của một hãng dược và tung ra vật phẩm tương tự. Tại Mỹ và Australia, bằng sáng chế trong lĩnh vực dược phẩm nói chung có hiệu lực 20 năm kể từ ngày phê duyệt.

Nhân viên y tế chuẩn bị một liều vaccine Covid-19 tại Trung tâm Tiêm chủng NSW ở Homebush, Sydney, ngày 10/5. Ảnh: Reuters

viên chức y tế sẵn sàng một liều vaccine Covid-19 tại Trung tâm Tiêm chủng NSW ở Homebush, Sydney, ngày 10/5. Ảnh: Reuters

Các nhà sinh sản xin cấp quyền sở hữu trí tuệ khi nghĩ thuốc, vaccine sẽ sinh lợi hoặc nhập vai trò quan yếu với xã hội. Mất một thập kỷ phát triển và đưa thuốc vào sử dụng, các tổ chức thường được hưởng khoảng hơn 10 năm bán hàng không cạnh tranh. Họ nỗ lực cải thiện, mở rộng sử dụng ngay cả khi vật phẩm đã ra mắt. Vì vậy, nhà sinh sản đăng ký tiếp bằng sáng chế bửa sung và duy trì thế độc quyền trên thị trường trong nhiều năm nữa.

READ  Dạ dày, lách chui lên lồng ngực tí xíu xíu gái

vì sao bằng sáng chế quan yếu?

phung phí phát triển thuốc, vaccine vô cùng cao. hồ hết vật phẩm thử nghiệm đều thất bại ở một số thời đoạn. Số tiền trung bình từ nghiên cứu tới phê duyệt là 1 tỷ USD. Nếu hãng dược không thấy trước viễn cảnh được bán hàng nhiều năm không cạnh tranh, có rất ít động lực để chấp nhận rủi ro.

Giáo sư Nikolai Petrovsky, Đại học Y khoa và Y tế số đông Flinders, là người dẫn đầu nghiên cứu vaccine tại tổ chức Vaxine ở Adelaide. Cơ sở này được chính phủ Mỹ tài trợ trong đợt dịch than (bệnh truyền nhiễm cấp tính gây ra bởi vì vi khuẩn có nha bào Bacillus Anthracis) kéo dài sau vụ 11/9. Phương pháp nghiên cứu của họ nhận bằng sáng chế và được sử dụng trong nhiều dịch bệnh khác như cúm lợn, Ebola và MERS. Petrovsky cho biết việc bảo vệ tài sản trí tuệ giúp nghiên cứu đạt hiệu quả kinh tế.

“Bằng sáng chế sinh ra để ghi nhận nỗ lực phát triển một công nghệ mới. Chúng tôi đã nghiên cứu vaccine 20 năm nay, đổ vào hơn 50 triệu USD. Sẽ không vô tư nếu chúng tôi đầu tư 20 năm công sức và tất cả số tiền ấy, tạo ra vaccine vượt trội hơn các loại khác và bị sao chép bởi vì ai đó trong một tuần. Về sau, chúng tôi có thể bị đá khỏi thị trường”, ông nói.

Petrovsky nhận định cấp bằng sáng chế cho các phiên phiên bản mới của vaccine là động lực xúc tiến sự thay đổi. tổ chức của ông hiện phát triển vaccine ngừa nCoV, đã có hợp đồng nước ngoài, đang thử nghiệm lâm sàng thời đoạn 3.

READ  Chàng trẻ trai biến chứng sau 7 năm tiểu đường

Lỗ hổng và tranh cãi trong quyền sở hữu trí tuệ vaccine

Phó giáo sư sức khỏe số đông Đại học La Trobe, đại diện Hiệp hội Y tế Công cộng Australia, bà Deborah Gleeson, nhận định cuộc khủng hoảng Covid-19 làm nổi trội kẽ hở của bằng sáng chế. Bà cho rằng ý tưởng cấp quyền sở hữu trí tuệ vaccine để các tổ chức duy trì hiệu quả kinh tế là “không đúng trong bối cảnh đại dịch”.

“Việc phát triển vaccine Covid-19 và các vật phẩm khác được chính phủ tương trợ một khoản tiền lớn”, bà nói.

Cuối năm ngoái, tổ chức chưng sĩ Không Biên giới (Médecins Sans Frontières) ước tính 6 dự án nghiên cứu vaccine nhận 12 tỷ USD từ công quỹ trong thời kì đại dịch hoành hành. Tiến sĩ Gleeson nói: “Câu hỏi đặt ra là liệu ngành công nghiệp dược phẩm có nên hạn chế cạnh tranh và cố giữ quyền sở hữu trí tuệ không, khi khoản đầu tư cho phát triển đó là từ nguồn vốn công”.

Nhiều chuyên gia cho rằng bằng sáng chế cản trở nỗ lực phân phối vaccine tới các nước thu nhập thấp và trung bình. “Hiện một số tổ chức độc quyền sinh sản vaccine, nhưng họ không phục vụ đủ nhu cầu toàn toàn cầu. Điều này ngày một rõ ràng”, bà Gleeson nói.

Người dân được tiêm vaccine AstraZeneca ở Nhà thờ Hồi giáo Trung tâm, thành phố Ehrenfeld, Đức, ngày 8/5. Ảnh: Reuters

Người dân được tiêm vaccine AstraZeneca ở Nhà thờ Hồi giáo Trung tâm, TP Ehrenfeld, Đức, ngày 8/5. Ảnh: Reuters

Trong suốt đại dịch, các chuyên gia nhiều lần nhấn mạnh sự thiếu vô tư trong hoạt động phân phối vaccine giữa nước giàu và nước nghèo.

“Châu Á, châu Phi và Nam Mỹ đủ năng lực sinh sản vaccine. Họ có thể làm điều này nếu tiếp cận thông tin và các công nghệ. tới nay, chính phủ nhiều nước lớn chưa hối thúc ngành công nghiệp dược phẩm san sẻ tri thức chuyên môn và quyền sở hữu trí tuệ. Họ phó mặc cho các hãng tự quyết định”, tiến sĩ Gleeson nhận định.

READ  Hiện tượng nhiễm nCoV đột phá

Song tiến sĩ Petrovsky nhận định thiếu năng lực sinh sản mới là yếu tố tương tác tới nguồn cung, chứ không phải bằng sáng chế.

Ông cho biết Australia hầu như không có cơ sở phát triển vaccine nào, ngoại trừ Phòng thí nghiệm Huyết thanh Khối thịnh vượng chung (CSL) do chính phủ sở hữu.

“Ngoài ra còn vấn đề về chuỗi cung ứng. Mỗi mảnh thuỷ tinh, nhựa, cao su hoặc nước cất đều thiếu hụt nghiêm trọng trên toàn toàn cầu, vì nhiều nước mua hết các nguồn vật liệu đó”, ông Petrovsky nói thêm.

Động thái của các nước trong đại dịch

Hiệp hội Y tế công cộng Australia và chưng sĩ Không Biên giới Australia đã viết một bức thư ngỏ, mời gọi chính phủ liên bang ủng hộ đề xuất không cấp bằng sáng chế vaccine Covid-19.

Kể từ tháng 10 năm ngoái, Ấn Độ và Nam Phi cũng dẫn đầu ý tưởng từ bỏ quyền sở hữu trí tuệ xung quanh các dụng cụ chống Covid-19 thông qua Tổ chức thương nghiệp Quốc tế (WTO). Tuyên bố nhận được sự ủng hộ của hơn 100 quốc gia thành viên.

nhị thập kỷ trước, WTO đã thông qua lệnh miễn trừ tạm thời bằng sáng chế, cho phép các nước nghèo nhập khẩu thuốc gốc giá rẻ điều trị HIV, lao và sốt rét trong bối cảnh khủng hoảng y tế.

Australia, Mỹ và Liên minh châu Âu chưa ủng hộ đề xuất này. Chính quyền Tổng thống Joe Biden phải chịu sức ép rất lớn, từ cả đảng đối lập, để cung ứng thêm vaccine cho phần còn lại của toàn cầu.

Mỹ và nhiều nước sang giàu dẫn đầu trong lĩnh vực nghiên cứu và thay đổi, khác lạ về thuốc. Từ uy tín đã có, các tổ chức dược cung ứng hàng triệu công việc trả lương cao, tạo thu nhập từ thuế, phát triển các loại thuốc mới có thể cải thiện cuộc sống. Họ chi hàng triệu USD mỗi năm để vận động chính phủ duy trì hiện trạng quy định về quyền sở hữu trí tuệ.

Ở Mỹ, các hãng dược không bị giới hạn khi tính giá thuốc. Họ thường tăng giá nhị lần một năm, thậm chí gấp đôi, gấp ba cho những thuốc có bằng sáng chế. Điều này khiến những hãng lớn có lợi nhuận cao nhất nhì toàn cầu.

Thục Linh (Theo AP, ABC)

About bachnv

Check Also

6 ý tưởng thời trang Tết đẹp đúng điệu không thua kém áo dài

Vừa giữ nét duyên dáng truyền thống vừa bắt kịp xu hướng hiện đại, ELLE …